Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа үндеу жолдады.

Құрметті отандастар!

Баршаңызға мәлім, қазір бүкіл әлем өте күрделі ахуалды бастан өткеруде. Дүние жүзін коронавирустың таралуы алаңдатып отыр. Бұл індет күннен-күнге ушығып барады. Өкінішке қарай, осы дерт біздің елімізде де тіркелді. Менің кешегі Жарлығыммен бүгін таңғы сағат 08.00-ден бастап Қазақстанның аумағында төтенше жағдай енгізілді. Төтенше жағдай режимі 30 тәулікке созылады. Президент жанынан Мемлекеттік комиссия құрылды. Оны Премьер-министр басқарады. Барлық қажетті алдын алу шаралары жүзеге асырылады. Қоғамдық тәртіп қатаң бақылауға алынады. Көпшілік қатысатын іс-шаралар тоқтатылды. Көптеген азаматтарымыздың алдағы мереке күндеріне орай жоспар құратынын түсінемін. Дегенмен, бүкіл халықтың денсаулығы үшін осындай шешім қабылдап отырмыз. Ірі сауда нысандарының жұмысын шектеуге мәжбүрміз, бірақ азық-түлік дүкендері және базарлар өз жұмысын жалғастыра береді. Ойын-сауық орталықтары, кинотеатрлар, театрлар, көрмелер және жұртшылық көп баратын басқа да орындар уақытша жабылады. Оқушылар демалысқа жіберілді. Студенттер қашықтан оқыту жүйесіне көшті. Сондай-ақ, азаматтарымыз отбасылық іс-шараларды өткізбеген жөн деп санаймын. Қазақстан Республикасының аумағына кіруге және шығуға шектеу қойылады. Мемлекеттік шекара бойындағы өткізу бекеттерінде, вокзалдар мен әуежайларда санитарлық режим күшейтілді. Менің тапсырмам бойынша Үкімет қорынан дәрі-дәрмек, тест-жүйелерін және зертханаға арналған жабдықтарды алу үшін қаражат бөлінді. Ауруханаларда орын жеткілікті. Осы шаралардың барлығы – азаматтардың денсаулығы үшін жасалып отырған өте маңызды қадамдар. Мұны дұрыс түсінесіздер деп ойлаймын. Сақтанғанды Құдай сақтайды. Бұл індетпен күресуге толық мүмкіндігіміз бар екенін баса айтқым келеді. Бұл қиындықты бәріміз бір халық, бір қоғам болып міндетті түрде еңсеріп шығамыз. Бұл – уақытша дүрбелең. Осы дағдарыстан абыроймен өтуіміз керек! Енгізілген шектеулерге әр азамат жауапкершілікпен қарауы тиіс. Әр адам барынша сақтанып, вирустың таралмауына атсалысуы қажет. Еліміздің барлық азаматтары өкілетті органдардың қызметіне қолғабыс көрсетеді деп сенемін. Осындай кезде бәріміз сабыр сақтап, тәртіпке бағынуымыз керек. Дерттің алғашқы белгілері пайда болған жағдайда бірден тұрғылықты жердегі дәрігерге қаралу қажет. Бәріміздің азаматтық жауапкершілігіміз осындай сәтте сыналады. Біз экономикалық жағдайды басты назарда ұстаймыз. Мемлекет барлық әлеуметтік міндеттемелерін орындайды. Елбасымыздың сарабдал саясатының арқасында бұған қажетті қорымыз қалыптасты. Қаражат бар. Осы орайда, азық-түлік қоры жеткілікті екеніне назар аударғым келеді. Күнделікті тұтынатын тауар бағасын негізсіз қымбаттатуға жол берілмейді. Біз ел-жұртты дүрліктіретін, арандататын әрекеттерге тыйым саламыз. Жалған ақпарат таратып, дүрбелең туғызатындар заңға сәйкес жауапқа тартылады. Бұқаралық ақпарат құралдары, интернет-ресурстар тек ресми мәліметтерге сүйеніп, жұмыс істеуі керек. Біз осы жаһандық кеселге қарсы тұру үшін күш-жігеріміздің мықты екенін көрсетуіміз қажет. Татулық пен тұтастықтың арқасында кез-келген қиындықтан шығуға болады. Сондықтан, бәріміз бір адамдай жұмылып, қауіпті індетпен күресуіміз қажет. Береке мен бірлік бәрін де жеңеді!

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комиссияның отырысында сөйлеген сөзі

Құрметті әріптестер!

Қазір бәріміз күрделі ахуалды бастан өткеріп жатырмыз.Осы орайда, билік органдарына зор жауапкершілік жүктеледі. Мұны естен шығармауымыз керек.Бұл міндетті баршамыз абыроймен атқаруымыз қажет.Үкімет, Ұлттық банк және басқа да органдардың қолға алған жұмыстары туралы мәлімет алдық.Енді, елдегі тұрақтылықты сақтауға арналған  басқа да шараларға тоқталайын.

Бірінші. Коронавирустың таралуына қарсы жұмыстарды күшейту. Өздеріңіз білесіздер, жаһандық індет ушығып барады.Бүкіл әлем бойынша бұл дертке  300 мыңнан астам адам шалдықты.Вирустың таралу жылдамдығы  бәсеңдемей отыр.Әлем елдері індетпен барынша күресуде.Менің тапсырмам бойынша елімізде төтенше жағдай жарияланды.Елордамыз бен Алматыда карантин режимі енгізілді.Мұны дер кезінде қолға алынған шаралар деп есептеймін. Қазіргі уақытта әлемде жаңа жағдайлардың ең көп саны қатаң карантиндік шаралар кеш енгізілген елдерде тіркелген. Инфекцияның көшкін тәрізді таралуын болдырмау үшін оқшаулау шараларын қатайту қажет. Үнемі түсетін ақпараттарды, басқа елдердің жағымсыз және жағымды тәжірибесін ескере отырып, біз медициналық жүйемізді жағдайды дамытудың кез-келген нұсқасына дайындауды жалғастыруымыз керек. Тыныштандыру мүмкін емес, біз бәрін жасадық деп айтуға болмайды.

 

Елорда мен Алматыда карантин аймағының толық оқшаулануын қамтамасыз ету, жаяу қалаларға ену мүмкіндігін болдырмау маңызды. Жақын уақытта басқа ірі елді мекендерді жабу қажеттілігін анықтау қажет.

 

Карантинге орналастырылған адамдарға қойылатын талаптарды бұзғаны үшін жаза қолдану қажет. Азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін менің Жарлығым қалың бұқара нысандарының қызметін шектейді, түрлі шаралар өткізуге тыйым салынады. Алайда, менің байқауымша, тыйым салулар жиі бұзылады.Ағымдағы жылдың 16 наурызынан бастап Төтенше жағдайдың 18 фактісі тіркелді, оның ішінде Ақмола, Атырау, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Түркістан облыстары.Кінәлілер ескерту немесе айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікке тартылды.Қатаң санкцияларға көшудің, алдын-алу мақсатында бұқаралық ақпарат құралдарында осы фактілерді кеңінен жариялаудың уақыты келді. Тәжірибе көрсетіп отырғандай, медициналық жүйеге және өлім-жітімге «қауіп тобы» деп аталатын адамдар жүгінеді. Бұл 55 жастан асқан, жалпы денсаулығына байланысты және созылмалы аурулары бар адамдар.Олар жұмысқа қол жеткізуді мүмкіндігінше шектеп, үйден оқшаулау режимін қамтамасыз етуі керек.Интернеттегі барлық қызметтерді алу мүмкіндігін қамтамасыз ете отырып, барлық халыққа қызмет көрсету орталықтарын уақытша жабатын уақыт жетті.Жалпыға қол жетімді болатын қоғамдық нысандарды санитарлық тазалауға қойылатын талаптар қатаң сақталуы керек. Мұнда «жинақтау» және «оңтайландыру» болмауы керек. Мемлекеттік комиссия сонымен қатар Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент және басқа да ірі қалалардағы көшелерді дезинфекциялауға Қарулы Күштерді тарту тәртібін анықтауы керек.Әкімдіктерде коммуналдық жабдықтар бар, оларды дезинфекциялау үшін қайта өңдеу қажет.Базарлар мен төңіректі зарарсыздандыруға басымдық берілуі керек.Өкінішке орай, ел ішінде әуе, теміржол және автомобиль жолаушылар тасымалына қосымша шектеулер енгізу уақыты келді. Шетелден, соның ішінде ЕАЭО елдерінен көліктің кез келген түрімен келетін барлық адамдар үшін карантин қамтамасыз етілуі керек.Чартерлік рейстердің келуін бақылауды күшейту керек.Барлық азаматтар мен кәсіпкерлерге төтенше жағдайлар мен карантин кезеңін өткізу тәртібін әзірлеу және хабарлау қажет.Медициналық мекемелердің жаңа жұмыс режимі адамдарға өте түсінікті: дәрігерлерді қашан шақырады, басқа аурулармен қалай айналысады, коронавирусты кім тексереді және кім есебінен, оқшаулануы керек, оқшаулау қалай қамтамасыз етіледі. Бұл сұрақтардың жауаптары қазақстандықтардың басым көпшілігіне әлі белгісіз.Кез-келген адамды түсінуге болатын бір құжатты – жадынаманы қалыптастыру және оның позициясын бәріне жеткізу керек.Денсаулық сақтау министрлігі біздің медициналық мекемелер мен қызметкерлердің дайындығын үнемі қадағалап отыруы керек. Дәрілік препараттардың қол жетімділігі пандемияның дамуының әртүрлі сценарийлеріне, оның ішінде ең пессимистік жағдайларға байланысты зерттелуі керек. Қазір барлық жастар үйде. Білім, мәдениет және спорт министрліктері өздерінің шығармашылық қызметін қашықтықтан ұйымдастыруды қарастыруы керек, интернет-конкурстар, дәрістер және басқа оқу-жаттығу шараларын өткізуі керек.Шектеулер жағдайында азаматтардың мемлекеттен оқшауланбауы керек. Жүйелі қашықтықтан оқытуды, қайта даярлау курстарын ұйымдастыруға ерекше назар аудару қажет.

Екіншісі. Төтенше жағдай кезінде қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.Құқықбұзушылықтардың, ең алдымен ұрлық, тонау, тонау, биліктің заңды талаптарына бағынбау фактілерінің өсуіне жол бермеу мүмкін емес.Қазіргі жағдайда қылмыстық элементтер іске қосылуы мүмкін.Осыған байланысты қоғамдық орындарда патрульдеу, жарықтандыру және бейнебақылау құралдарымен жабдықтау шараларын күшейту қажет. Полицияның барлық күштерін жұмылдыру керек, қажет болған жағдайда басқа бағыттағы күштерді қайта бөлу қажет.Осы жұмысқа армияны, Ұлттық ұланды тарту жөнінде ұсыныстар жасауыңызды сұраймын.Бас прокуратура мен Жоғарғы Сот шұғыл түрде заңның үстемдігін, заңның үстемдігі мен қылмысқа қарсы күресті, төтенше жағдайда сот төрелігін жүзеге асыруды қамтамасыз ететін алгоритм әзірлеулері қажет.Кейде табыстың жоғалуы адамдарды қылмысқа итермелейтіні анық. Бірақ бұл ешқандай себеп емес. Сонымен бірге қауіп-қатер тобымен құқық бұзушылықтың алдын-алу бойынша жұмыстарды жолға қою қажет. Мүмкіндігінше KSK алдын алуға жергілікті полиция инспекторларының қызметін күшейтіңіз.Сауда, туризм және қоғамдық тамақтану салаларындағы ШОБ қауіпті аймақта болды.Бұл салаларда 1,6 миллионнан астам жұмысшы жұмыс істейді. Алматыда карантиннің енгізілуі жастардың аймақтарға кетуіне себеп болды. БАҚ-тың хабарлауынша, 19 және 20 наурызда 102 мыңнан астам адам, 15 мың көлік оңтүстік астанадан шыққан. Бұл студенттер, базарлардағы жұмысшылар, қызмет көрсету саласы ұйымдары және сауда.Жұмыссыз жастар жұмылдырылып, су тасқынына қарсы, көктемгі егіс жұмыстарына, құрылысқа және басқа жұмыстарға тиісті жалақы төленуі керек. Мұны «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы аясында ұйымдастыруға болады.Пандемия жағдайында этникааралық қатынастар артта қалды. Бірақ бұл тек алдамшы әсер.Көктемгі дала маусымының басталуын ескере отырып, жер мәселелеріне, суармалы суды бөлуге және пайдалануға байланысты қақтығыстар болуы мүмкін. Маған барлық қажетті шарттар туралы бірден хабарлаңыз. ҰҚК, Бас прокуратура және Ақпарат және әлеуметтік даму министрлігі қоғамдық көңіл-күй мен әлеуметтік желілердің мониторингін қамтамасыз етуі керек.Дағдарыс жағдайында әрбір жұмыс істейтін кәсіпорын, әрбір жұмыс орны ерекше мәнге ие.Бүгінде фискалдық органдар ұсақ заң бұзушылықтар үшін кәсіпкерлердің жұмысын тоқтатқанда фактілерге жол беріледі.
Мысалы, салық есептілігін ұсыну мерзімдерін бұзғаны үшін есепке алу құжаттары тәркіленеді. Көбіне бизнес негізсіз негізде қылмыстық қудалау орбитасына түседі. Мен сізге дағдарыс кезінде энергетикалық блок пен фискалдық органдар тарапынан кәсіпкерлерге қысым жасаудың кез-келген фактілерін болдырмауға, алдын алуға бағытталған жұмыс әдістерін қайта қарауды тапсырамын. Қазір жергілікті шенеуніктер мен полиция инспекцияларды «қысып тастады», олар жауапкершілікті қабылдауға және шешім қабылдауға қорқады. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет төтенше жағдай кезіндегі жұмыс кезіндегі басымдықтарды алдын-алуға назар аударуды тапсырамын.Тағы бір маңызды мәселе – ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Халық арасында дүрбелең мен қоғамдық тәртіпті тұрақсыздандыруға жол бермеу керек.Төтенше жағдайлар кезінде қауесет пен арандатушылық ақпараттардың алдын-алу үшін арнайы бақылау қажет. Мұндай ақпаратты таратудың кез-келген әрекетін қатаң жолмен жою керек, авторларды анықтап, жазалау керек.Халыққа кез-келген ақпаратқа соқыр сенуге болмайды, арандатушыларға және жай ғана ақымақ адамдарға біздің азаматтарымыздың сенімдерін бұрмалауға жол бермеу керек. Жағдайдың өзгеруі мен істер санының өсуін ескере отырып, бұқаралық ақпарат құралдарының жұмысын үйлестіруді және орталықтандыруды қамтамасыз етуді тапсырамын.Жаңа алгоритмге сәйкес, мемлекеттік органдардың коронавирус туралы барлық мәліметтері бірыңғай MIOR ақпараттық орталығына жіберілуі керек.Күнделікті режимде ақпарат және қоғамдық даму министрі 23 наурыздан бастап брифингтер өткізеді. Ақпараттық жұмыста барлық қол жетімді сандық ресурстарды тиімді пайдалану қажет.Coronavirus2020.kz арнайы сайты құрылды, ол арқылы қазақстандықтарға пандемия жағдайы және біз жүргізіп жатқан шаралар туралы хабарлау қажет.Бұл тексерілген және сенімді ақпараттың ресми онлайн көзі болуы керек. Біз бұл платформаны азаматтар арасында белсенді түрде насихаттауымыз керек.Денсаулық сақтау министрлігінде мен 21 наурызда барған COVID-19 бақылау және есепке алу операциялық орталығы жұмыс істейді. Ол үздіксіз және тиімді жұмысын қамтамасыз етуі керек.Біздің азаматтар бүгінде алдыңғы қатарда – дәрігерлер, полиция қызметкерлері, демалыс күндерін білмейтін, өз отбасыларын сирек көретін және үлкен қауіп-қатерге душар ететін адамдар. Бірақ бұған қарамастан, олар өздерінің азаматтық және қызметтік парыздарын толықтай орындайды.

Сіздерге шын жүректен алғыс айтамын.

Үкіметке және әкімдіктерге қосымша қаражат тауып, дәрігерлерге, полиция қызметкерлеріне және коронавируспен күреске қатысатын басқа мамандарға 1 лауазымдық жалақы бонусының төленуін қамтамасыз етуді тапсырамын.

Үшіншісі. Елдегі әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету.Төтенше жағдайда – біз азаматтардың әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін түбегейлі шаралар қабылдауымыз керек.Бізде барлық ресурстар бар – бұлар мемлекеттік бюджеттің, Ұлттық қордың қаражаты. Оларды дұрыс тастау керек.Мұны қазақстандықтар білуі керек. Стресс жағдайындағы адамдардың көпшілігі белгісіздерден қорқады.Адамдар қысқа мерзімде оларға осы қиын сәтте қалай көмектесетіні туралы нақты түсінік алуы керек.Қазір кез-келген кідіріс қауесет тудырады, белгісіздік, наразылық, дүрбелең.Үкімет пен әкімдердің дағдарысқа қарсы шаралары тезірек әзірленуі керек.Олардың мәні азаматтарға қарапайым және түсінікті тілде жеткізілуі керек.Қазіргі жағдайда көптеген адамдар табыс көздерін жоғалтты, олардың кірістері азайып келеді. Көптеген қазақстандық отбасыларда «қауіпсіздік шегі» жоқ.Сондықтан, мен мемлекеттік комиссияға екі күннің ішінде келесі бағыттарды қосқанда шаралар кешенін әзірлеуді тапсырамын.

 

Біріншіден, төтенше жағдай кезінде, қабылданған айыппұлдар мен өсімпұлдарға тыйым салумен қатар, дағдарысқа ұшыраған халыққа берілген барлық несиелер бойынша негізгі қарыз бен пайыздарды төлеу тоқтатылуы керек.Банктерден мен толық түсіністік пен азаматтық ынтымақты күтемін. Жеке қаржымен байланысты жағдайдың нашарлауы аясында көптеген азаматтар кепілсіз несиелер үшін банктік емес ұйымдарға – ломбардтарға, интернет-несие берушілерге, микроқаржы ұйымдарына жүгінуге мәжбүр.Сондықтан секторды тазарту өте маңызды.Азаматтарды алдау мүмкін емес.Мен Қаржы рыногын реттеу және дамыту агенттігіне, Бас прокуратураға, Ақпарат және қоғамдық даму министрлігіне бұқаралық ақпарат құралдарында және әлеуметтік желілерде кеңінен көрсетіп, заңның сақталуын тексеруге және бұзушыларды жазалауға кең көлемде шара қолдануды тапсырамын. Бұл қиын жағдайда тұрған қазақстандықтардың өз мемлекетінің мемлекет тарапынан сенімді қорғалатынын білуі үшін қажет.

Екіншіден, тек Алматы қаласында карантин кезеңінде кәсіпорындардағы жұмысшылар саны 266 мың адамға азайды. Ұқсас жағдай жеке кәсіпкерлерде байқалады, олардың 80% -ы өз қызметін тоқтатты.Осылайша, алдын-ала есептеулер бойынша қазіргі жағдай 500 мыңға жуық азаматтардың қаржылық жағдайына теріс әсер етті.Сондықтан, төтенше жағдай кезеңінде төтенше жағдай салдарынан кірісін жоғалтқан адамдарға 1 жалақы (42 500 теңге) көлемінде ай сайынғы төлемдерді төлеуді тапсырамын. Жалпы алғанда, бұл көмекке кемінде 1,5 миллион отандасымыз сене алады.Қажет болса, бізде қолдау көлемін ұлғайту, қамту және кеңейту үшін барлық резервтер бар.Мемлекеттік комиссияға төлемдердің тиімді және ашық тетігін жасауды тапсырамын.Нақты алушылардың қамтылуын қоғамның және «Атамекен» АЭС-нің қатысуымен арнайы құрылған аймақтық штаб анықтайды.Сонымен бірге бизнес, оның ішінде ШОБ жұмыс орындарын сақтау және қызметкерлерді жұмыстан босату бойынша шаралар қабылдауы керек. Қазір бұл адамдар үшін өте маңызды. Сіздің жұмыс орныңыз бар екенін түсіну біздің азаматтарға қазіргі сәттегі қиындықтарға төтеп беруге көмектеседі. Мен Мемлекеттік комиссияға «Атамекен» АЭС-пен бірлесіп, жұмыс берушілерді, әсіресе ШОБ қолдау үшін шаралар кешенін әзірлеуді тапсырамын.Сонымен қатар, көпбалалы отбасыларға, мүмкіндігі шектеулі жандарға және халықтың әлеуметтік әлсіз топтарына ақысыз азық-түлік жиынтығын тұрақты негізде беру керек. Жинақтар ең алдымен отандық өнімдерден тұруы керек.

 Төртіншіден, өкінішке орай, біз әділетсіз адамдар қиын жағдайды пайдаланып, халықтан қолма-қол ақша алуды шешіп, алыпсатарлықпен айналысатын фактілерге тап болдық. Тиісті органдар мұндай әрекеттерді анықтап, алып тастайды. Бұл дұрыс. Француздар айтқандай, «A la querre come a la querre» – соғыс кезіндегідей. Соғыстың аты – соғыс.Бұл жұмысты жүйелеу үшін әлеуметтік маңызы бар тауарлардың объективті қажет тізімін бекіту қажет, соған сәйкес біз бағаны мемлекеттік реттеуді енгіземіз.Барлық аудандар мен қалаларда бізде азық-түлік пен негізгі қажеттіліктер жеткілікті. Сонымен бірге, енді әр облыс әкіміне алғашқы сұранысқа ие тауарлардың қол жетімділігі туралы нақты есеп жүргізу қажет. Бұл жерде формалды тәсіл қабылданбайды.Бизнес және халықпен жұмыс істеу керек, маңызды тауарлардың айналасында дүрбелең мен алдаудың алдын алу қажет.Әкімдер тауарлардың өңіраралық ағымын бақылау және жергілікті тапшылықты жою үшін өзара іс-қимыл орнатуы керек.Үкіметпен бірге жеткілікті резервтердің болуын қамтамасыз ету, оларды сөрелерге шығарудың тетіктерін пысықтау, бағаны қатаң бақылау және алыпсатарлықты болдырмау қажет.

Бесіншіден, карантиннің енгізілуіне байланысты біз тұрғындарды үйде болуға шақырдық.Қашықтағы жұмыс адамдарды мобильді технологияны белсенді пайдалануға шақырады.Осыған байланысты мен төтенше жағдай кезеңінде ұялы байланыс пен Интернетке, әсіресе білім беру ресурстарына, әлеуметтік желілерге және жедел хабарламаларға қол жетімділікті кеңейтуді тапсырамын.Төтенше жағдай кезінде, тіпті қарызы болған жағдайда да, байланыс қызметін ұсыну жалғасуы керек. Қазақстанның барлық интернет-ресурстарына қол жетімділік тегін болуы керек.Бұған дейін мен карантин кезеңінде тұрғындардың коммуналдық төлемдерін төмендетуді тапсырған болатынмын. Алматы жедел жауап беріп, тиісті шешімдер қабылдады.Енді Мемлекеттік комиссия жүйелі республикалық шараларды әзірлеуі керек.Жалпы, әріптестер, қазақ халқы бізден осындай шараларды күтеді. Мен бүгін азаматтарды менің нұсқауларыммен таныстырып, оларды бірден іске асыруды бастаймын.

Төртінші. Ұлттық экономиканы қолдау.

Біз «керемет дауылдың» куәсі болып отырмыз. Пандемия, мұнай державаларының арасындағы күрес және қор индекстері рекордтық төмендеуі соңғы жылдары жинақталған әлемдік экономикалық жүйенің теңгерімсіздігіне байланысты.Мұндай жағдайда біз барабар экономикалық жауап беруіміз керек, сау, бәсекеге қабілетті кәсіпкерлікке сенім артып, оның өмір сүруіне және күшті болуына көмектесуіміз керек.Төтенше жағдайдан зардап шеккендерді тез анықтап, экономика тұрғындарының сұранысын азайтып, оларды қолдау шараларын жүзеге асырудың маңызы зор.Осы салаларды қолдаудың тиімді тетіктерінің бірі қазіргі жағымсыз жағдайға душар болған шағын және орта бизнеске барлық қарыздар бойынша негізгі қарызды және пайыздарды төлеуді тоқтата тұру болады.Сондай-ақ мен сізге кәсіпкерлік қызметті ынталандыру және бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету бойынша шаралар кешенін әзірлеуді тапсырамын.Сонымен, ШОБ-қа айыппұлдар мен өсімпұлдарсыз салықтардың және басқа да міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуді 3 айға кешіктіруді ұсыну қажет деп санаймын.Сондай-ақ, ауылшаруашылық өнімдері мен азық-түлік тауарларына ҚҚС-ны уақытша төмендету, маңызды импортқа кедендік баждарды нөлдеу және басқаларын уақытша төмендету қажеттілігін ескеру қажет.

Бұл жұмыс бір аптадан аспауы керек.

Жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету өте маңызды. Үкімет құрған ірі кәсіпорындармен жұмыс жасаудың жеке дағдарысқа қарсы жоспарлары аясында жұмыс орындары мен тұрақты жалақыны сақтау шаралары қажет. Біз бұл шараларды жағдай қалыптасқан сайын қолданатын боламыз. Үкіметке, жергілікті атқарушы органдарға және квазимемлекеттік сектор субъектілеріне осы жылдың 20 наурызынан бастап ШОБ субъектілері үшін мүліктері үшін жалдау төлемдерін есептеуді үш ай мерзімге тоқтата тұруды тапсырамын. Жергілікті атқарушы органдар коммерциялық мүлікті жалға беруден босату мүмкіндігін бірлесе қарастыруы керек. Әкімдердің барлық құралдары бар.Өткен жылдар тәжірибесі көрсеткендей, тұрақсыз экономикалық жағдай кезінде «төлемеу дағдарысының» алдын алу қажет.
Қаржы министрлігі мемлекеттік органдардың мемлекеттік сатып алу шеңберіндегі шарттық міндеттемелерді орындауын бақылауды күшейтуге міндетті.Нақты көрсетілген қызметтер мен жұмыстар үшін барлық төлемдер 5 күн ішінде жасалуы керек. Қатаңдату, қосымша бағалы қағаздарға сұраныс алынып тасталуы керек. Мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік компаниялар айыппұлдарды өндіріп алмауы және жеткізушіні сенімсіз жеткізушілер тізіліміне енгізбеуі керек, егер шарттың орындалмауы экономикадағы ағымдағы жағымсыз құбылыстармен байланысты болса.Мүмкіндігінше тез арада отандық тауар өндірушілердің тізілімін құру және мемлекеттік сатып алудың арнайы режимін енгізу талап етіледі, бұл кепілдік депозитін немесе банктік кепілдемені енгізу қажеттілігін болдырмайды.Мен тиісті Жарлыққа қол қойдым, Үкіметтің нақты әрекеттерін күтемін.Өңірлік штаб жергілікті ірі өндірушілерді үнемі қадағалап отыруы керек. Оның аясында оларды қолдау бойынша жеке жұмыстар жүргізу, оның ішінде жеңілдікті пайыздық мөлшерлеме бойынша айналым қаражатын бөлу, супермаркеттерді сөрелермен қамтамасыз ету және басқа шаралар.Мен «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасын қаржыландыруды 1 трлн. Теңгеге дейін арттыруды тапсырдым.Бұл жылдық 6% қол жетімді мөлшерлемемен берілетін қомақты қаражат. Оларды негізінен инвестициялық мақсаттар үшін пайдалануға болады.Сонымен қатар, мен шағын және орта бизнестің айналым қаражаттарына жылдық 8% несие беру үшін тағы 600 млрд. Теңге бөлуді ұйғардым.Кәсіпкерлік белсенділікті және жұмыспен қамтуды қолдаудың тағы бір құралы «Жұмыспен қамтудың жол картасы» арнайы бағдарламасы болады. Бұл құрал алдыңғы дағдарыстар кезінде жақсы жұмыс жасады.Мен оны қаржыландыруды кемінде 300 миллиард теңге деңгейінде қамтамасыз етуді тапсырдым.Өңірлерден келіп түскен өтініштер негізінде біз оны 1 трлн. Теңгеге дейін ұлғайтуға резервіміз бар. Бұл 250 мың жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді және тек жергілікті нысандарды ғана емес, сонымен қатар бірқатар республикалық нысандарды, соның ішінде су қоймалары, бөгеттер мен басқа да құрылыстарды салуға көмектеседі. Ұлттық Банк Үкіметке осы бастаманы қаржыландыруда көмектесуі керек.Келесі Қазіргі уақытта теңгенің айырбас бағамын тұрақтандыруға қол жеткізу өте маңызды.Осы мақсатта Ұлттық Банкке, Үкіметке және квазимемлекеттік компаниялардың басшылығына квазимемлекеттік сектор субъектілерінің экспорттық кірістерінің бір бөлігін елдің валюта нарығында міндетті сатуын қамтамасыз етуді тапсырамын.Сондай-ақ, қолданыстағы міндеттемелерді ескере отырып, квазимемлекеттік компаниялардың Қазақстанның қаржы жүйесіндегі шетел валютасындағы салымдарын кезең-кезеңімен қайтару кестесін құруды тапсырамын.Ұлттық компаниялар өткен жылы мемлекетке таза кірістің 100 пайызына дейін дивиденд төлеуі керек деп санаймын.

Бесінші. Басқарушылық шешімдерді қабылдаудың жаңа моделіне көшу.

Бүкіл мемлекеттік аппарат тез қалпына келтіріліп, шаблондар жұмысынан алшақтатылуы керек.Осындай қиын жағдайда басқару түбегейлі өзгертілуі керек, жауапкершілікті сезініп, батыл, батыл, тиімді шешімдер қабылдау қажет.Мен өз тарапымнан мемлекеттік басқару жүйесіне дағдарыстың салдарымен күресу үшін жедел шешімдер қабылдау құқығын беретін бірқатар Дағдарысқа қарсы Жарлықтарға қол қойдым.
Осылайша, мемлекеттік органдар кез-келген туындаған мәселелерді шешуге барлық мүмкіндікке ие – бюджет процесінде, бағаны реттеуде, мемлекеттік сатып алуларда, жеңілдіктер беруде және т.б. Мен Үкіметтің әр мүшесіне, әкімге жеткізгім келеді – уақыт басқа тәртіпте жұмыс істейтін уақыт келді. Қазіргі сәттің өткірлігін түсінбейтіндер және «ештеңе болмасын» қауіпсіздік торымен ескі әдіспен әрекет етуге тырысатындар жол беруі керек. Әйтпесе, біз бұл ұрыста жеңе алмаймыз.
Мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіруді, оның ішінде Мемлекеттік комиссияның қызметі мен жұмысын жариялауды қамтамасыз ету маңызды. Мен Премьер-министрге осы жағдайды бақылауға алуды тапсырамын.Бұл дағдарыс мемлекеттік аппарат пен отандық бизнестің қозғаушы күші болады. Оның сабақтары есте сақталуы керек. Сонымен, жедел шаралардан басқа, жағдай тұрақтанғаннан кейін өмірге қатысты жүйелік тәсілдерді әзірлеу және қабылдау қажет. Біз іс жүзінде жаңа әлемдік әлемнің табалдырығында тұрмыз, онда Қазақстан өзінің лайықты орнын табуы керек. Жағдайдың күрделілігіне қарамастан, ол апатты жағдайдан алыс екенін атап өткім келеді. Бізде барлық мүмкіндіктер мен резервтер бар.
Ең бастысы, біз қолайсыз сценарийге уақытында дайындала бастадық және не істеу керектігін түсіндік. Салық преференциялары мен жергілікті деңгейде қолдауды қоспағанда, дағдарысқа қарсы шаралар жиынтығы 4,4 трлн. Теңгені немесе 10 млрд. Долларды құрайды. Осы қаражатты дұрыс игерген соң, біз дағдарысқа қарсы күресте жеңіске жететініміз сөзсіз.

 

 

 

Құрметті әріптестер!

Осындай жағдайда барлық мемлекеттік органдар жұмыла жұмыс жүргізуі керек.Бұл – берекебірлігіміз сыналатын уақыт.Әрбір дағдарыстың екі жағы бар. Біріншіден, бұл, әлбетте – қауіп, бірақ, екіншіден, бұл – мүмкіншілік.Індет, дағдарыс дегеніміз – уақытша, өтпелі нәрсе.Біздің алдымызда тұрған мақсат – мүмкіндікті барынша пайдалану, осы дағдарыстан аман-есен шығып, одан да мықты болуымыз керек.Біз әрқайсымыз өз міндетімізді жауапкершілікпен орындасақ, бұл қиындықтан тезірек шығамыз деп сенемін!Жұмыстарыңызға табыс тілеймін!Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын!

 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Төтенше жағдай режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік комиссияның отырысында сөйлеген сөзі

Құрметті комиссия мүшелері және жиынға қатысушылар!

Бүгін Төтенше жағдай режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік комиссияның кезекті отырысына жиналып отырмыз.Біз коронавирустың таралуын барынша бәсеңдету үшін қажетті шараларды дер кезінде қабылдадық.Мен 15 наурызда алғашқы науқастар белгілі болған сәттен бастап төтенше жағдай жарияладым.Бірден екі ірі қаламызда карантин режимі енгізілді.Шын мәнінде, қазір – бүкіл әлем жұртшылығы үшін сын-қатерге толы уақыт.Осындай күрделі кезеңде Елбасымыз арнайы мақала жариялады.Бұл – халқымыздың еңсесін көтеретін өте мазмұнды, маңызды үндеу.Береке-бірліктің арқасында Қазақстан бұл індетті артқа тастап, зор сеніммен алға басатыны айқын.Бүгінде біз уақытында жүзеге асқан шұғыл шаралардың арқасында індеттің кең таралуына жол бермедік.Мұны халықаралық қоғамдастық оң бағалап отыр.Тұрғындарға және бизнеске қолдау көрсету мақсатында дағдарысқа қарсы нақты шаралар қабылдадық.Азаматтарымызға көмектесу үшін бұрын-соңды болмаған көлемде қыруар қаржы бөлінді.Көптеген мемлекеттер халқына осындай қолдау көрсете алған жоқ.Үкімет сол қаражаттың сапалы әрі мақсатқа сай жұмсалуын қадағалауы тиіс.Төтенше жағдай кезіндегі ең маңызды міндеттердің бірі – азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету.Сондықтан әлеуметтік маңызы бар азық-түліктің шекті бағасы белгіленді.Қазір көктемгі егіс науқаны басталды. Бұл – өте маңызды жұмыс.Сондықтан, Үкімет және әкімдіктер осы жұмысты ерекше назарда ұстауы қажет.

 

Құрметті әріптестер!

Коронавирус пандемиясының зардабын бүкіл дүние жүзі тартып отыр. Бұл індет біздің еліміздің экономикасына да теріс ықпалын тигізуде. Сондықтан, қазіргі таңда осы дағдарысқа қарсы нақты шаралар қабылдап отырмыз.Жалпы, бүкіл әлем коронавирусқа қарсы күн сайын емес, сағат сайын күрес жүргізіп жатыр. Әлем жұртшылығы айтып отырғандай, бұл дағдарыс – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін болып тұрған ең ауқымды және аса қауіпті алапат.Мен өз сөзімде айтып өттім. Біз карантин шараларының арқасында вирустың жаппай таралуын бәсеңдеттік.Тұтастай алғанда, жағдай бақылауда.Елорда мен Алматыдағы қазіргі жағдай тұрақты.Бірақ, Қарағанды, Ақмола, Қызылорда, Түркістан, Жамбыл облыстарында ауруға шалдыққандардың саны күрт өсіп кетті.Бұл атқарылған жұмыстардың жеткіліксіздігін және қосымша шаралар қабылдау қажет екенін көрсетеді.Оңтүстік – халық тығыз орналасқан өңір. Сондықтан, індеттің таралуын тоқтатпасақ, жағдайды ушықтырып аламыз. Оған қоса, көктемгі егіс науқаны басталды. «Жұмыспен қамту жол картасы» бойынша бірқатар жобалар қолға алынады. Осындай уақытта елдегі эпидемиологиялық ахуалға айрықша назар аударуымыз керек. Бұл – аса маңызды міндет.Мемлекеттік комиссия аймақтардағы карантин шараларының орындалуын қатаң бақылауға алуға тиіс.

Бұл ретте, полиция мен мемлекеттік органдардың іс-қимылдары тек қатаң шаралар түрінде емес, орынды әрі ақылға қонымды болуы қажет. Жөнсіз әрекеттерге жол берілмеуі тиіс.Карантин жарияланған кезде біз азаматтардан үйде болуды талап етеміз. Мен оқшаулау оңай емес екенін түсінемін, бұл біздің өмірімізде болған жоқ. Бірақ бұл қажетті шара, басқа әдіс, өкінішке орай, жоқ.Дәрігерлердің, барлық медицина қызметкерлерінің ерліктерін тағы да атап өткім келеді. Олар сөзбе-сөз көш басында. Біз оларға жан-жақты қолдау көрсетуіміз керек.

Біріншіден, төтенше жағдай кезінде қосымша төлем алуға құқығы бар барлық дәрігерлер тиісті жәрдемақыларды уақтылы алуы керек.Бірінші төлемдер басталды. Төлемдермен қатар, сұрақтар мен шағымдар дереу басталды, соның ішінде маған есептелген сомалар, алушылар және басқалары туралы.Мемлекеттік комиссия бұл қаражатты алушыларға мүмкіндігінше тез жеткізудің қатаң бақылауы мен ашықтығын қамтамасыз етуі керек. Біз коронавируспен ауыратын науқастармен тікелей қарым-қатынас жасайтын парамедиктерге көмектестік. Олардың шамамен 30 мыңы бар. Сонымен қатар, жергілікті билік органдары медициналық қызметкерлердің басқа санаттарының мәселелерін шешуден өзін-өзі жеңілдетпеуі керек. Мен өз көзқарастарым мен мүмкіндіктеріме негізделген аймақтар дәрігерлер мен медбикелерге қаржылай қолдау көрсетуі керек деп санаймын.

Екіншіден, медицина қызметкерлерінің індетті жұқтырып жатқаны алаңдатып отыр.Ауруға шалдыққан бес адамның біреуі – медицина қызметкері.Бұған жеке қорғаныс құралдарының жетіспеушілігі және қауіпсіздік шараларының сақталмауы себеп болуда.Дәрігерлеріміз онсыз да жетпей жатқанда, бұған мүлдем жол беруге болмайды.Науқастарды емдейтін медицина қызметкерлерінің еңбек жағдайын ерекше бақылауға алу керек.Олар жеке қорғаныс құралдарымен толық қамтамасыз етілуі тиіс.Сондай-ақ, дем алатын және уақытша тұратын жерлерін де мұқият ойластырған жөн.

Бұл сондай-ақ полицейлерге, әскери қызметшілерге, мемлекеттік органдардың “бірінші желі”қызметкерлеріне қатысты. Пайдалы жұмыстарды орындайтын еріктілердің қауіпсіздігі туралы да алаңдаған жөн.Біздің вирусты жұқтыру ошақтарын анықтау жөніндегі жұмысымыз мүлдем ашық, біз ештеңе жасырмаймыз, жедел режимде барлық мәліметтерді жариялаймыз, халықаралық ұйымдармен тығыз өзара іс-қимыл жасаймыз.Алдағы кезеңде коронавирустың таралу салдары туралы толық түсінік болу үшін тестілеу ауқымын айтарлықтай кеңейту қажет.Тәтті өтіріктен гөрі ащы шындық жақсы. Бұл бірінші кезекте біздің азаматтарымыздың денсаулығы үшін қажет. Коронавирус, ауыр ауру болса да, оған қарсы әлі әмбебап дәрі жоқ, бірақ бұл ауру уақтылы диагностикада және бар медициналық препараттардың көмегімен өте емделеді. Денсаулық сақтау министрлігі адам шығынын барынша азайтуға міндетті.Өткір кезең аяқталғаннан кейін бізге денсаулық сақтау жүйесінің барлық мәселелерін нақты талдау, болашақ сын-қатерлерге дайындықты қамтамасыз ету үшін міндеттердің басымдығын қайта қарау міндеті тұр.Менің ойымша, антивирустық шайқастың барлық кейіпкерлері – медицина, полиция, әскери қызметшілер, волонтерлер біздің елімізде жеке монументке лайықты.Келесі сұрақ. Табыссыз қалған азаматтарды қолдау бойынша үлкен жұмыстар жүргізілуде. Оларға зейнетақы төлеу 42 500 теңге кезеңіне жетті.Әлеуметтік жәрдемақыны төлеу үшін 1,7 миллион азамат жүгінді, олардың абсолюттік көпшілігі электрондық түрде.Сонымен қатар әлеуметтік көмек көрсету тетігінің жеткіліксіз дайындығын атап өтуге тура келеді. Ведомствоның жедел шешімдерін менің жеке араласудан кейін “жүріп” қабылдай бастады.Орталық және жергілікті мемлекеттік органдар тарапынан түсіндіру жұмыстары да өзінің жеткіліксіз тиімділігін көрсетті. Бұл сәйкессіздікке, азаматтар арасындағы түсінбеушілікке және жердегі шатасуға әкелді. Тәуекелге душар болған адамдар есепшот ашу немесе CAP (бірыңғай әлеуметтік төлем) төлеу үшін банктерге кезекке тұруға мәжбүр болды. Сондықтан Үкімет шұғыл түрде кезең-кезеңмен жұмыс істейтін тетік әзірлеп, оны барлық БАҚ пен әлеуметтік желілерде таратып, әр азамат үйінен шықпай-ақ мемлекеттен көмек ала алатындай етіп жасауы керек.Төлем карточкаларын алу мәселесі өткір мәселелердің бірі болып табылады. Техникалық инфрақұрылым ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік органдардың бизнес-процестері, реттеуші ортасы да теріс болып шықты. Түрлі сылтаулармен карточкаларды жеңілдетілген шығару кейінге қалдырылады.Бірақ бұл қолма-қол ақшасыз төлемдерді енгізудің, көлеңкелі төлемдердің мөлшерін азайтудың нақты мүмкіндігі!Үш күн ішінде төлем карталарын қашықтан алу мәселесін шешуді тапсырамын.Мен мыналарды атап өткім келеді.Азаматтар көмек төтенше жағдайдың енгізілуіне байланысты қаржылық қиындықтарға тап болған адамдарға көрсетілетінін түсінуі керек.Сондықтан, кірістің жеткілікті деңгейі бар адамдардың бұл қолдауды негізсіз алуы жол бермеуі керек. Алаяқтар, арамдық жасайтын адамдар көпшілік алдында айыпталуы керек.КелесіАзаматтардың карантиндік режимге ауысуымен және мектептер мен университеттерде қашықтықтан оқытудың енгізілуімен Интернет жүйесі стресс-тест деп аталатын күш сынағынан өтпеді.Жүйелі кемшіліктер анықталды. Білім министрлігі теледидардағы сабақтарға, жарнамаланған «E-Learning» жүйесіне ауысуға мәжбүр болып отыр, өйткені «әзілдейді». E-gov сонымен қатар үзілістерге де тап болды.

Вирустық кезеңнен кейінгі кезеңде біз осы жағдайлардан сабақ алып, есептеулер мен теріс қылықтарды талдауға дайын болуымыз керек. Ең бастысы, шын мәнінде цифрлы мемлекет болу үшін IT саласын сапалы жаңа деңгейге шығару жоспарын дайындау. Келесі жыл мемлекетіміздің тиімді цифрландыру белгісімен өтуі керек. Жаңа тәжірибені ескере отырып, «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын қосымша қаржылық шығындарсыз қайта қарау қажет. Біз денсаулық сақтау, білім және ғылымды түбегейлі реформалауымыз керек. Жоғарыда айтқанымдай, дағдарыс жақсы, өйткені ол барлық кемшіліктерді ашып, үлкен мүмкіндіктерге ие. Біз олардың артықшылығын пайдалануымыз керек.

Реформаларды дамыту жұмыстары қазірден басталуы керек.Бүгінгі таңда ел халқының үштен бірінен көбі (шамамен 37%) толығымен оқшауланған қалаларда тұрады, сондықтан басты мәселелердің бірі, әсіресе халықтың әлеуметтік осал топтарының азаматтары үшін азық-түлікпен тұрақты қамтамасыз ету болып қала береді.Мен бұл мәселені Үкіметтің де, әкімдіктердің де үнемі қарауында ұстауды тапсырамын.Үш күн бұрын мен елорданың көлік-логистикалық орталығында болдым. Үкімет елдегі азық-түлік қауіпсіздігі мәселесін қадағалайды.Бізде әрдайым өнімдер жеткілікті, сондықтан біз нарықтық жағдайды және логистиканы дұрыс қамтамасыз етуіміз керек, бұл жағдайды тудырмауы үшін.Үкімет әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының 9 түріне бағаны белгіледі.Сонымен бірге реттеу тетігін жетілдіру қажет. Сауда және интеграция министрлігіне әкімдермен бірге барлық баға тізбегі бойында бағаны реттеу тетіктерін оңтайландыру жүктелген.Мен карантинге ұшыраған қалалардың тұрғындары үшін коммуналдық төлемдерді төмендету туралы жан-жақты шешім қабылдауға бұйырдым. Менің білуімше, мұндай шешім әлі табылған жоқ.Тиісті шараларды қабылдауды әлеуметтік әлсіз топтарға назар аудара отырып, жеделдету керек.

Жұмыспен қамтуды қолдау үшін «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы (бұдан әрі – DKZ) қабылданды, оның аясында вирустен кейінгі кезеңде шамамен 240 мың жұмыс орны құрылады. Оны жүзеге асыру үшін бұрын-соңды болмаған сомалар бөлінді (1 трлн. Теңгеге дейін). Бөлінген қаражаттың құмға түспеуі өте маңызды, өйткені бұл бірнеше рет орын алды. Сондықтан Үкімет пен әкімдер қазақстандық кадрларды, отандық құрылыс компанияларын және құрылыс материалдарын өндірушілерді тартуға міндетті. Сонымен бірге, менің талдауым жоспарланған жұмыс орындарының басым бөлігі уақытша (95% дейін) екенін көрсетеді. Бағдарлама аяқталғаннан кейін барлығы 13 мың адам тұрақты жұмыспен қамтамасыз етіледі.

Бағдарлама нәтижелері бойынша бірқатар облыстарда аздаған тұрақты жұмыс орындарын құру жоспарлануда.Жұмыстың екі түрі арасында тепе-теңдік сақталуы керек. Әрине, дағдарыс кезіндегі уақытша жұмыспен қамту маңызды, бірақ кеңірек және жақсы жұмыспен қамту туралы ойлану керек.DKZ шарттарының бірі – тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді отандық өндірушілерден кем дегенде 90% мөлшерінде сатып алу.Айта кету керек, негізгі материалдар негізінде отандық өндіріс ішкі нарықтың қажеттіліктерін жабады. Бұл цемент, дайын бетон, гипс, ерітінді, құрғақ металл сияқты тауарлар.

Бізде 12 цемент, 27 кірпіш зауыты, 3 арматура өндірісі, 5 бояу өндірісі, 10 құрғақ құрылыс қоспалары өндірісі, 1 керамикалық бұйымдар шығаратын зауыт бар. Әр аймақта дайын бетон және бетон бұйымдарын өндірушілер бар. Құрылыс материалдарының бағасы мәселесі маңызды болып табылады. Құрылыс жобаларындағы шығындар мөлшері 60% -дан асады. Негізгі материалдардың құнын тиісті бақылаудың болмауы алыпсатарлыққа және бюджет қаражатын тиімсіз пайдалануға әкеледі. Мемлекеттік комиссия әкімдермен бірге ERP-дегі жұмыс қауіпсіздігі мәселелерін шешуі керек.

Тұру, тамақтану және тамақтану орындары, санитарлық-техникалық жабдықтар және басқалар санитарлық-эпидемиологиялық нормаларға сәйкес келуі және үнемі санитарлық өңдеуден өтуі керек.Мемлекет те, бизнес те азаматтардың денсаулығын сақтамауы керек.Бөлінген қаражат пен іске асырылып жатқан жобалар арнайы топтың қатаң бақылауында болады. Мен Президент Әкімшілігіне осы топтың құрамы мен жұмыс істеу тәртібін анықтауды тапсырамын.Отандық бизнесті қолдауға келер болсақ.Шағын және орта бизнесті қолдау шараларынан басқа, ірі кәсіпорындардың қызметі олардың өніміне сыртқы сұраныстың төмендеуіне байланысты ескерілуі керек. Бұл жұмыс, мен хабарлағанымдай, қазірдің өзінде жүріп жатыр.Ірі кәсіпорындарда «үлкен қауіпсіздік маржасы» бар. Олар біздің экономикалық жүйеміздің ажырамас және маңызды бөлігі болып табылады, сондықтан олар жұмыспен қамту және ШОБ тапсырыс беру арқылы экономиканы тұрақтандырушы рөлін атқара алады.Алайда, жағдай едәуір нашарлаған жағдайда, біз мемлекеттік атаулы қолдау көрсету мүмкіндігін қарастыра аламыз.Келесі мәселе – қаржы секторының тұрақтылығы. Бұл маңызды міндет. Шынында да, қаржы жүйесінің проблемалары өз кезегінде экономиканың нақты секторына да, азаматтардың жинақтарына да теріс әсер етуі мүмкін.
Ұлттық Банк пен Қаржылық даму агенттігіне елдің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қолдау бойынша ұсыныстар жиынтығын дайындауды тапсырды. Келесі. Осы көктемгі кезеңде ауылшаруашылық мәселелері мұқият болуды талап етеді. Егін егу қазірдің өзінде елдің оңтүстігінде жүргізілуде (30% аяқталды). Басқа аймақтарда егіс бір ай ішінде басталуы керек. Фермерлерге пестицидтер мен тыңайтқыштар, сапалы тұқымдар мен жанар-жағармай материалдарын сатып алу үшін айналым қаражаттары берілуі керек. Көктемгі дала жұмыстарын қаржыландыру көлемі 3 есеге жуық артып, 170 млрд. Теңгеге жетті.Сонымен қатар, тез шешуді қажет ететін проблемалар туындайды.Ауылшаруашылық азық-түлік өнімдерін жеткізушілердің карантиндік қалаларға үздіксіз кіруі қамтамасыз етіліп, жасыл аймақтардан өту үшін жолдамалар дереу берілуі керек.Бұл көктемгі дала жұмыстарын бастайтын фермерлерге де қатысты.Бұған дейін мен аймақаралық үйлестірудің маңыздылығы туралы айтқан болатынмын. Облыстар арасындағы түрлі жол тосқауылдарында көліктер бірнеше сағатқа кідіріп қалатын фактілер бар.
Мемлекеттік комиссиядан бұл жағдайды бақылауды сұраймын. Дизель отынының сапасына қатысты шағымдар бар. Фермерлер отынның сапасыздығынан қымбат ауылшаруашылық техникаларының істен шығуы туралы фактілерді келтіреді. Осыған байланысты Энергетика министрлігі мен әкімдер жанар-жағар майдың көлемін ғана емес, сапасын да бақылауды қолға алуы керек. Шындығында, сапасы төмен жанар-жағармаймен қамтамасыз ету тек экономикаға ғана емес, сонымен бірге елдің ұлттық қауіпсіздігіне де тікелей зиян. Ұлттық қауіпсіздік комитеті, Қаржы министрлігінің экономикалық тергеу қызметі сапасыз жанар-жағармай жеткізетін компаниялар мен жеке тұлғаларды анықтауы керек. Бұл елдің экономикалық әлеуетіне нұқсан келтіріп, оның қауіпсіздігіне тікелей әрекет.Тәртіп сақшыларының осы және басқа да осындай әрекеттерін құқық қорғау органдары тіркеп, ықтимал қылмыскерлер заң бойынша жауапқа тартылуы керек.Үкіметке алдын-ала сатып алу құралын енгізу тапсырылды.Сізден қаржыландыру тетігін, мөлшерін және көздерін тез арада мақұлдауыңызды сұраймын.Іске асыруды, тестілеуді және сәтті болса, масштабтауды бастау маңызды.Бағаны ұстап тұру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында Үкімет ауылшаруашылық өнімдерін экспорттауға тыйым салды. Бұл қажетті шара.
Алайда, осы ереженің енгізілуімен жекелеген тауарлардың экспортына тыйым салу қажеттілігі туралы толық бағалау жүргізілген жоқ. Ауылшаруашылық тауар өндірушілерінде жаңа тыйымдарға, квоталарға байланысты көптеген сұрақтар бар. Ауыл шаруашылығы министрлігі жалпылауды және оларға жедел әрекет етуді қамтамасыз етуі керек. Бірыңғай байланыс орталығы қажет. Көктемгі дала жұмыстарын қолдауға қаражат уақтылы алушыларға түсуі керек.

Келесі мәселе. Су тасқыны кезеңін тұрақты бақылауда ұстаған жөн.Әсіресе, Ақмола, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Солтүстік Қазақстан облыстарында осындай қауіп бар.Әкімдер тиісті министрліктермен бірлесіп, ұдайы мониторинг жүргізуді және жедел әрекет етуді ұйымдастыруы тиіс.

Қатаң карантиндік шаралар өз нәтижесін берді. Елорда мен Алматыда күн сайынғы аурудың өсуі тұрақтанды.Сонымен бірге, қазақстандықтардың әлеуметтік әл-ауқатына және жалпы экономикалық ахуалға байланысты қиын әрі күрделі болып қала береді.15 сәуірде менің төтенше жағдай енгізу туралы Жарлығым аяқталады. Төтенше жағдайды, кем дегенде, сәуір айының соңына дейін ұзартуға тура келетіні белгілі болды.Біз әлі күнге дейін коронавирустың ең жоғары деңгейіне жеткен жоқпыз. Эпидемия жағдайын жеңілдету мүмкін емес.Осы себептен мен сізге елордада, Алматыда, Шымкентте және тиісті аудандарда карантин режимін сәуір айының соңына дейін ұзартуды тапсырамын.Мен бұл қарапайым емес шешім екенін түсінемін, өйткені адамдар көшеге шыққысы келеді, үйреншікті өмір салтын қалпына келтіргісі келеді. Бірақ карантин мен оқшауланудан басқа басқа жол жоқ. Бұл отандық және халықаралық вирусологтардың кеңестері.Әйтпесе, біз жағдайды «өзгертеміз», індет толығымен жойылады, бүкіл халықтың денсаулығы және онымен бірге ұлттық қауіпсіздікке қауіп төнеді. Сонда ШОБ мүдделері, тіпті бүкіл экономика маңыздылығын жоғалтады.Сонымен бірге, Үкімет әкімдермен тығыз келісе отырып, ең алдымен елдің ең үлкен екі қаласындағы шағын және орта бизнесті тоқыраудан кезең-кезеңімен қалпына келтіру аймағына жеткізу үшін мақсатты, мақсатты жұмыстарды жүргізуге мәжбүр болады. Тиісті ұсыныстар жасалды. Оларды ескеру керек. Ия, өмірді жандандыру қажет. Бірақ біздің алдымызда екі міндет бар – азаматтарымыздың денсаулығы үшін карантинді сақтау, сонымен қатар кәсіпорындарды жұмыс режиміне дәл және дәл келтіру.Әкімдіктер қатаң санитарлық-эпидемиологиялық режимді және жұмыс орындарындағы әлеуметтік қашықтықты қамтамасыз ете алатын кәсіпорындардың тізімдерін дайындауы керек.
Мұндай жұмыс орындарын тексеруді өңірлердің дағдарысқа қарсы штабы қамтамасыз етеді. Штабтар кәсіпорындардың жұмысын, жұмысшыларды жұмыс орындарына жеткізу тәртібін және басқа да ұйымдастырушылық-техникалық мәселелерді анықтайды. Осының негізінде Мемлекеттік комиссия тиісті кәсіпорындардың қызметін жандандыру туралы шешім қабылдауға мүмкіндік алады.Мұндай жағдайда облыстар мен орталық бағыныстағы қалалар басшыларының жауапкершілігі бірнеше есе артады. Себебі сіз ашық айтуыңыз керек: біз қауіп төніп тұрмыз. Бірақ басқа амал жоқ. Студенттерді, мектеп оқушыларын, балабақшаларды қашықтықтан оқытуға қатысты азаматтар үшін қатаң карантиннің сақталуы – мұның бәрі өз күшінде қалады. Қоғамдық орындарда дезинфекция жүргізілуі керек. Бірақ біз кәсіпорындарды жұмыс режиміне бағыттаймыз.Бұл ретте мен тағы да атап өткім келеді: біздің азаматтарымыздың денсаулығы – бұл сөзсіз басымдық. Біздің ортақ жұмысымызда осыдан бастау керек.Алдын ала жүгіре отырып, эпидемияның қайталануы елдің болашағына ауыр зардаптар әкелуі мүмкін.Енді, бұрынғысынша, Үкімет шеңберіндегі келісілген жұмыс, сондай-ақ Үкімет пен әкімдердің өзара іс-қимылы қажет.Мен атқарушы биліктен шешімдерді әзірлеу мен қабылдауда ұқыптылықты, менің нұсқауларымды орындауда өте мұқият болуды талап етемін.Премьер-министр басқаратын үкімет, әкімдер көп жұмыс істеуде. Жұмыстың қарқынын төмендетуге болмайды, тіпті алғашқы оң нәтижелерге қол жеткізу мүмкін емес.Осы мүмкіндікті пайдаланып, азаматтарымызға түсіністік, шыдамдылық пен табандылық танытқандары үшін алғыс айтамын.Мәдениет қайраткерлеріне ерекше алғыс білдіреміз. Сөзбен де, іспен де олар қазақстандықтарға көмектеседі. Мен жалпыұлттық карантиндік жұлдыз жобасының барысын байқағаныма қуаныштымын. Түпнұсқа және пайдалы бастама.Тұтастай алғанда, дағдарыстық жағдай, сондай-ақ оған жедел әрекет етуіміз бөлімдердің қызметін жақсарту, сонымен қатар Орталық пен өңірлер арасындағы үйлестіруді күшейту қажеттілігін көрсетті.Біз байланыс, билік пен ел азаматтары арасындағы кері байланыс мәселелеріне назар аударуымыз керек. Бұл дағдарыстың бір сабағы ғана. Мұндай сабақтар көп.

Тіпті, ең дамыған елдер де өздерінің олқы тұстары мен кемшіліктерін көріп, қорытынды жасап жатыр десем артық емес.Өйткені, пандемияға ешкім де дайын болған жоқ.Бұрын-соңды болмаған ауыр дағдарыстан біздің халқымыз ширап, жаңа кезеңге бейімделіп шығатынына сенімдімін. Қазақстан міндетті түрде осы қиындықты еңсеріп, тұрақты және сапалы өркендеу жолына түседі.Жалпы, дағдарыс бұл еліміздің келешегі мен оның алдағы дамуы туралы терең ойлануға мүмкіндік береді. Сондықтан, бәріміз бір ел болып белсенді жұмыс жүргізуіміз керек.

Баршаңызға рақмет.